వేసవి సెలవలు -1 పూలజడ

వేసవి సెలవలు రాగానే  అమ్మమ్మగారింటికి వెళ్ళిపోయి బడి తెరిచే ఒక  వారం రోజుల ముందు వచ్చేవాళ్ళం. మా అమ్మ ఎక్కువ వచ్చేది కాదు. వచ్చినా ఒక రెండు రోజులు ఉండి  వెళ్లిపోయేవాళ్లు అమ్మా, నాన్న. ఇక మా ఇష్టమే ఇష్టం!! పిన్నులు, వాళ్ళ పిల్లలు, మావయ్య, ఆవరణ లో పిల్లలు. రోజులో  24 గంటలు సరిపోయేది కాదేమో మా ఆటలకి.  మా అమ్మమ్మ గారి ఊరు గురించి నా మొట్టమొదటి టపా చెరగని తరగని జ్ఞాపకాలు లో చెప్పాను .

రోజంతా ఆటలు. మధ్యాహ్నం తాటి ముంజలు తినడం.  సాయంత్రం పెరట్లో తులసి చెట్టు దగ్గర కందిపచ్చడి, కొత్త ఆవకాయ, మామిడి పండు తో భోజనాలు.  ఆరుబయట వేపచెట్టు కింద మంచాలు, పక్కలు వేసుకుని కబుర్లు.  మధ్యలో కరెంటు పోవడం. వెంటనే  లాంతరు (సాయంత్రం అవ్వగానే ఎప్పుడూ వెలిగే ఉండేది)  ఒత్తి పెద్దగా చేయడం.  ఈ రోజుల్లో ఏ క్యాంపింగ్ ట్రిప్ పనికొస్తుంది ఇటువంటి అనుభవాలతో !!

అలా  ఉండేరోజుల్లో, ఒక రోజు నాకు, మా అక్క కి  పూలజడలు వేయించాలని సంకల్పం చేసేది అమ్మమ్మ. రోజూ నాలుగవ్వగానే మల్లెపూల అబ్బాయి వచ్చి మల్లెమాలలు ఇచ్చి వెళ్ళేవాడు.  పూలజడల కోసం ఆరోజుకి మొగ్గలు  తెమ్మని అతనికే చెప్పేది అమ్మమ్మ. లేదా, లచ్చారెడ్డి తోట అని ఇంటి దగ్గరే ఒక మల్లెపూల తోట ఉండేది. అక్కడికి వెళ్లి మల్లెమొగ్గలు తెచ్చుకునేవాళ్ళం.

పూలు ఉండగానే సరికాదు కదా. జడ వేసేవారు కావద్దూ!!  వీధి చివర ఉండే కమలమ్మగారు కానీ,  పక్క వీధీ  ఉండే గోపాలయ్య గారి భార్య శాంతమ్మగారు కానీ వేసేవాళ్ళు. వాళ్ళకి  కుదురుతుందో లేదో ముందే అడిగి కనుక్కునేది అమ్మమ్మ. కమలమ్మ గారు జడ వేసినప్పుడు ఆ విశేషాలు గుర్తు లేవు కానీ శాంతమ్మగారు బాగా గుర్తు.   భోజనాలు అవగానే మొగ్గలని నీళ్ళల్లో వేసుకుని గిన్నెలతో , జడ కుప్పెలు, సవరాలు , వేరే అలంకరణ సామగ్రితో వాళ్ళ ఇంటికి వెళ్ళేవాళ్ళం. గోపాలయ్య గారింట్లో అయితే అందరికీ  కాలక్షేపమే.  వారిది కిరాణా కొట్టు.  వచ్చేపోయే వారు ఎక్కువ. పూలజడల కార్యక్రమం వరండాలో పెట్టేవారు. అందరు ఎవరికీ తోచిన సలహా వారు ఇస్తూ, కబుర్లు చెప్తూ ఇలా సాగేది ఆ కార్యక్రమం.  వారికీ నలుగురు అమ్మాయిలు. చివరి అమ్మాయి మాతోటిది. మధ్యలో అప్పటికప్పుడు వెళ్లి అలంకరణ కోసం మా ఆవరణకి వెళ్లి అనార్కలి, మరువం, కనకాంబరాలు కోసుకొచ్చిపెట్టేది మాకు. వాళ్ళందరూ కొబ్బరిపుల్లలకి  మొగ్గలు గుచ్చి సహాయం చేసేవాళ్ళు.

సన్నగా ఉండే నా జడని సవరాలు పెట్టి పొడుగ్గా చాలా అందం గా వేసేవారు ఆవిడ.  అలా మల్లెలు, మరువం, కనకాంబరాలతో ఆవిడ వేసే జడ ఏ బ్యూటీ పార్లర్ వాళ్ళు వేయలేరు అని ఖచ్చితంగా చెప్తాను.  అయితే జడ కుప్పెల దగ్గర చిన్న రాజకీయం చేసేవారు  మా అమ్మమ్మ, ఆవిడా ఇద్దరునూ !! అప్పట్లో బంగారు నాగరం, బంగారు కుప్పెలు ఉండేవి.  అమ్మమ్మ, వాటిని పెద్ద మనవరాలని మా అక్కకి పెట్టమని రహస్యంగా  శాంతమ్మ గారికి చెప్పేది. పూసలు, తళుకులు, చమ్కీలు ఉండే కుప్పెలు, అనార్కలి పూవు( నాగరంలా)  నాకు పెట్టమని చెప్పేది. ఒకసారి ఆ రాజకీయం అర్ధమయ్యి నేను ఏడిస్తే, తళుకులు చూపించి ‘ప్రపంచం లో ఇంతకంటే అరుదైన కుప్పెలు లేవు’ అన్నట్లు చెప్పి  శాంతమ్మగారు నన్ను మైమరిపించారు.

ఇక్కడ గోపాలయ్య గారి కుటుంబంతో ఉన్న అనుబంధం కూడా  చెప్పాలి.  మా అమ్మనాన్న పెళ్ళికి వాళ్ళిల్లు విడిది. వాళ్ళ పెద్దమ్మాయి పెళ్ళికి మా అమ్మమ్మగారిల్లు విడిది. వాళ్ళ ఇల్లు కూడలి పక్కనే ఉండటంతో మేము రైలు దిగి వస్తుంటే వాళ్ళే వీధి లోకి వచ్చి   ‘ఏ బండికొచ్చారు ?లేటా ‘ అని అడుగుతూ మాకు ముందు స్వాగతం చెప్పేవారు.

IMG_0196
ఫోటోలో మామిడి చెట్టున్న ఇల్లే గోపాలయ్య గారిది

 

పూలజడ వేసాక  పరికిణీలు  వేసుకుని తయారయ్యేవాళ్ళం. పూలజడల కోసం మేము క్రొత్త పరికిణీలు కొట్టించుకున్న రోజులు ఉన్నాయి. మాచింగ్ గాజులు, లోలాకులు, పాపిటబిళ్ళ  అన్నీ  ఫాన్సీ స్టోర్ లో ముందే కొని పెట్టుకునే వాళ్ళం. ఆ విధంగా తయారయ్యి అందరి ఇళ్ళకి వెళ్లి పూలజడ చూపించి వచ్చేవాళ్ళం. ముందు శాంతమ్మ గారింటికి. తర్వాతే ఎవరింటికైనా.  ప్రతి ఇంటికి వెళ్ళగానే ‘ ఏంటమ్మా’ అనే వారు. అంటే ఎందుకొచ్చారన్నట్లు. దానికి మా సమాధానం ‘ పూలజడ చూపించడానికి వచ్చామండీ’ అని 🙂 ‘ఎవరు వేసారూ’ అంటూ  వెనక్కి తిరగమనేవారు. అలా అందరి ఇళ్ళు వెళ్లి వచ్చాక, మావయ్య ఫోటో స్టూడియో తీసుకెళ్లి ఫోటో తీయించేవాడు. అదేంటో కానీ ఒక్క ఫోటో కూడా లేదు.

IMG_0197
వారి ఇల్లు ఉన్న వీధి

ఒక్కోసారి ఆవరణలో మా స్నేహితురాలు  వరలక్ష్మి కూడా మాతోపాటు పూలజడ వేసుకునేది.  అంత మందికి ఎలా వేసేదా  ఆవిడా అని ఆశ్చర్యం కూడా వేస్తుంది. మా మావయ్య ఎవరి జడలు నలగకుండా ఉంటాయో చూద్దాం అనే పోటీ పెట్టేవాడు. ఇక రాత్రంతా పడుకోకుండా దానిని కాపాడటం సరిపోయేది.

అదండీ  నా పూలజడ కథ. అమాయకంగా ఉండే ఆ రోజులే వేరు. ఒక్కోసారి ఆలోచిస్తుంటే Electronic gadgets వలన సగము ఇటువంటి చిన్ని చిన్ని సరదాలకు , ఆనందాలకు మనం ఎంత దూరం అయిపోతున్నామా  అనిపిస్తుంది.

విజయవాడ జంక్షన్

విజయవాడ రైల్వే స్టేషన్ లో  రైళ్లు ఆగిపోయాయి అన్న వార్త చదివాకా , ఈ రోజు భండారు శ్రీనివాస రావు గారి బ్లాగు చదివాకా  కొన్ని జ్ఞాపకాలు గుర్తొచ్చాయి.

ఎండాకాలం సెలవల్లో ఒక్కోసారి మేము పిల్లలం ముగ్గురమే కృష్ణా ఎక్స్ ప్రెస్ లో బిట్రగుంట కి వెళ్లేవారం.  పగటి పూట  ప్రయాణం కాబట్టి మా నాన్న గారు కూడా బాగా ప్రోత్సహించేవారు మమ్మల్నే వెళ్ళమని.  పొద్దున్న 6 ఆరింటికి సికింద్రాబాద్ లో ఎక్కితే సాయంత్రం 5:40 కి బిట్రగుంట చేరుకునేవాళ్ళం. అస్సలు పడుకోకుండా అన్ని స్టేషన్లు లెక్కపెట్టేవాళ్ళం.  అందుకే  ప్రతి స్టేషన్ పేరు బాగా గుర్తుంది పోయింది ఈ రోజు వరకూ  కూడా.  విజయవాడ ఎప్పుడొస్తుందా అని ఎదురు చూసేవాళ్ళం. ఎందుకంటే అమ్మమ్మ గారి ఊరికి సగం ప్రయాణం అయినట్లు లెక్క.  దగ్గరికి వచ్చేసినట్లేగా !! విజయవాడ రాగానే భోజనాలు మొదలు పెట్టేవాళ్ళం.  ఒకవేళ మంచినీళ్లు లేకపోయినా విజయవాడ లో దిగి పట్టుకోవచ్చు ట్రైన్ ఎక్కువ సేపు ఆగుతుంది అని.   ఒక్కోసారి విజయవాడ లో ఉండే  మా పిన్ని కుటుంబం కూడా కృష్ణా ఎక్స్ ప్రెస్ లో  మాతో కలిసేవారు. మా తమ్ముడు తిట్టుకుంటూ , మమ్మల్ని కొరకొరా చూస్తూ,  చిన్నవాళ్ళయిన పిన్నికొడుకులకి కిటికీ సీటు ఇచ్చేవాడు. విజయవాడ స్టేషన్  దాటగానే కృష్ణ బ్రిడ్జి చూడటం,  నాణాలు విసరటం!!  ఆ బ్రిడ్జి చూడటం ఈ రోజు కి కూడా ఒక మధుర అనుభూతి లా అన్పిస్తుంది. మా అమ్మాయి కూడా  మొన్న భారత దేశం వెళ్ళినపుడు  మొదటిసారి ఆ బ్రిడ్జి చూసి ఒక్కసారిగా  ‘wow’ అంది. అర్ధరాత్రి ఎంత నిద్ర మత్తులో అయినా బ్రిడ్జి  శబ్దం రాగానే  తెల్సిపోతుంది విజయవాడ దాటిందో లేదో !!   

ఎండాకాలం ముగియగానే, బిట్రగుంట నుంచి తిరిగి వచ్చేటపుడు హైదరాబాద్-మద్రాస్ ఎక్స్ ప్రెస్ లో వచ్చేవాళ్ళం. ఆ బండి లో  రిజర్వేషన్ దొరక్కపోతే , మా నాన్న గారు హైదరాబాద్ లో నే విజయవాడ  నుంచి నరసాపూర్  ఎక్సప్రెస్  లో టిక్కెట్లు కొనేవారు. అదెలా చేసారో ఆ రోజుల్లో నాకైతే తెలీదు. ఆ విషయం టెలిగ్రామ్/ఉత్తరం ద్వారా మా తాతయ్య కి చెప్పేవారు.  మేము  బిట్రగుంట నుండి లింక్ ఎక్స్ ప్రెస్ (ఇప్పుడు చెన్నై-హౌరా ఎక్స్ ప్రెస్  అనుకుంటా)  లో  విజయవాడ వెళ్లి అక్కడ  నరసాపూర్ ఎక్స్ ప్రెస్ ఎక్కేవారం.  ఆ విజయవాడ ప్లాటుఫారం మీద క్యారేజీ తీసి భోజనాలు పెట్టేది మా అమ్మ.  లేకపోతే టైం ఉంది అనుకుంటే గాంధీనగర్ లో మా నాన్న స్నేహితుడయిన మావయ్య వాళ్ళింటికి వెళ్ళేవాళ్ళం . అప్పుడు మాత్రం విజయవాడ స్టేషన్, బ్రిడ్జి చూస్తే మహా చిరాకుగా ఉండేది. మరి ఇంటికి వెళ్ళిపోతున్నాం కదా  !! ఒకసారి నేను, నా స్నేహితురాలు వరలక్ష్మి  ఆరోజు  ఏదో ఆడుకోవాలని   ప్లాన్ చేసుకున్నాం. ఉన్నట్టుండి మా తాతయ్య వచ్చి బయలుదేరాలి అన్నారు. గబగబా భోజనం చేసి మధ్యాహ్నానికల్లా లింక్ ఎక్స్ ప్రెస్  ఎక్కాము .  మా నాన్న మీద ఆ రోజు ఎంత కోపం వచ్చిందో !!

1980 లో అనుకుంటా.  విజయవాడ-గూడూరు సెక్షన్ మాత్రమే ఎలక్ట్రిక్ ఇంజిన్లు ఉండేవి. సికింద్రాబాద్ వెళ్లే బళ్ళు విజయవాడ లో ఎలక్ట్రిక్ నుంచి డీజిల్ ఇంజిన్ కి మారేవి. బిట్రగుంట నుంచి విజయవాడ వరకు చాలా  ఫాస్ట్ గా వచ్చినట్లు అన్పించేది.

ఎప్పుడూ  ప్రయాణీకులతో 24 గంటలు అనౌన్సమెంట్ లతో  కళకళలాడిపోయే  నిశ్శబ్దం గా  విజయవాడ జంక్షన్ ఎలా ఉంటుందా అన్పించింది ఈ రోజు.

చెరగని తరగని జ్ఞాపకాలు

దేవుడు వరం ఏదైనా అడిగితే కాలయంత్రం (Time-machine) ఎక్కించి  నా  చిన్నతనం లోని మధురమైన  ఘట్టాలకు  తీసుకెళ్ళమని కోరుకుంటాను. . ఎండాకాలం సెలవలు, మామిడి పళ్ళు, మల్లెపూలు, అమ్మమ్మ గారి ఊరు…

img_0188

అనగనగా ఒక  ఊరు. మా అమ్మమ్మ గారి ఊరు, ఒక పల్లెటూరు. పల్లెటూరు అనగానే పచ్చటి  పొలాలు గుర్తుకు రాక మానవు.  కానీ అవన్నీ మా  ఊర్లో ఉండవు. అన్నీ పల్లెటూర్ల లాగా ఉంటే ఇంక  మా ఊరి ప్రత్యేకత ఏముంటుంది? మా ఊరి  పేరు బిట్రగుంట.  దక్షిణ మధ్య రైల్వే విజయవాడ- గూడూరు సెక్షన్ లో ఉండే ఒక స్టేషన్. ఒకానొకప్పుడు స్టీమ్ ఇంజిన్లు ఉన్న రోజుల్లో  రైల్వే వైభోగం తో వెలిగి పోయిన ఊరు.  1885 లో  బ్రిటిష్ వారు, ఇక్కడ మంచి నీటి కొరత  లేనందున ఇక్కడ స్టీమ్ ఇంజిన్ లోకో షెడ్ ని  నిర్మించారు. ఈ నమూనా  ని  కొత్త ఢిల్లీ లోని రైలు మ్యూజియం  లో చూడవచ్చు.  భారత దేశం లో ఇటువంటివి రెండే ఉండేవి. ఈ లోకో షెడ్ ఎన్నో కుటుంబాలకి  జీవనాధారం కల్పించింది. రైల్వే వారి పాఠశాలలు (తెలుగు మరియు ఆంగ్ల మాధ్యమాలలో ),  ఒక రైల్వే ఆసుపత్రి ఉండేవి. వచ్చేపోయే రైళ్ళలో డ్రైవర్ లు  మరియు గార్డ్ లు కూడా  మా బిట్రగుంట లోనే మారే  వారు.  ఇప్పటికి కూడా అనుకుంటాను. రైలు లో భోజనాలు లో కూడా బిట్రగుంట నుంచే అందించేవారు. అంతే కాదు రైల్వే క్వార్టర్ లు, రైల్వే ఇన్సిట్యూటు, పార్కు,రన్నింగ్ రూం  అన్నీ ఉన్నఒక పెద్ద  రైల్వే కంటోన్మెంట్  బిట్రగుంట .  రైల్వే డాక్టర్లు, టీచర్లు,  లోకో షెడ్ లో పని చేసేవారు, డ్రైవర్ లు, గార్డ్ లు ఇలా ఇంత మంది రైల్వే ఉద్యోగులతో, వారి కుటుంబాలతో  ఊరు కళకళలాడుతూ ఉండేది.  

కోడి కూత  విని పల్లె నిద్ర లేచింది అంటారు.  పొద్దున్నేతిరుపతి నుండి  వచ్చే ‘కోచి’ బండి కూత  లో మా ఊరు  నిద్ర లేచేది. తిరుమల ఎక్స్ ప్రెస్  రాక  తో నిద్రపోయేది.  రైళ్ళ ని పేర్ల తో కాక వాటి సంఖ్యలతో  సంభోదించటం మా బిట్రగుంట వారి ప్రత్యేకత.అంతే కాదండోయ్ !! బిట్రగుంట వారి కి ఇంకొక  ‘ప్రత్యేకమైన ప్రత్యేకత’ ఉంది. అది తర్వాత చెప్తాను.

మా తాత  గారి స్వస్థలం బిట్రగుంట దగ్గర అగ్రహారం అనే పల్లెటూరు కావటం, ఆయన  కూడా ఒక రైల్వే ఉద్యోగి  కావటం తో కుటుంబం తో ఇల్లు కట్టుకుని బిట్రగుంట లో పూర్తి గా స్థిరపడ్డారు. మా అమ్మమ్మ గారిల్లు అంటే పెద్ద కాంపౌండ్, దానికి ఒక గేటు,  అమ్మమ్మ వాళ్ళు ఉండే  ఇల్లు కాక  దాదాపు ఇంకో ఐదు ఇళ్ళు , ఒక పూరిల్లు, పెద్ద బావి , అన్నీ  ఇళ్ళకి మధ్య లో  ఒక వడ్ల కొట్టు, దానిని అనుకుని ఒక సిమెంట్ అరుగు అన్నీ కలిపి ఆవరణ అనే వాళ్ళం.  అంటే ఇప్పటి పరిభాష లో చెప్పాలంటే  ఒక గేటెడ్ కమ్యూనిటీ.  వడ్ల కొట్టు వెనకాల ఒక పెద్దబాదం చెట్టు, వడ్లకొట్టు పక్కనే పెద్ద వేప చెట్టు, కొబ్బరి, సపోటా, బూరుగు, మామిడి, జామ, ములగ, అరటి, ముద్దా మందారం, కరివేప, బంగారు గంటలు, పసుపు మందారం, నంది వర్ధనం, నిత్యమల్లె చెట్ల తో ఆవరణ లో ఎప్పుడూ పచ్చదనం తో నిత్య నూతనం గా ఉండేది. రైల్వే క్వార్టర్ దొరకని రైల్వే ఉద్యోగులంతా  ఆవరణ లో అద్దెకి ఉండేవారు.  ఈ కుటుంబాలన్నిటి తో  ఆవరణ ఎప్పుడూ చాలా సందడి గా ఉండేది.

IMG_1521

అమ్మమ్మని పిన్ని గారని, తాతయ్యని బాబాయి గారని పిలిచేవారు. పిల్లలు అమ్మమ్మగారు, తాతయ్య గారు అని పిలిచేవారు.అమ్మమ్మ,తాతయ్య  ఇద్దరూ కూడా అలాగే  universal అమ్మమ్మ తాతయ్య లాగే  ఉండేవారు. వారిద్దరికీ తెలిసినది- సాటి మనిషికి చేతనైన సహాయం చేయటం, ఉన్నంత లో సంతోషం గా నిజాయితీ తో జీవితం గడపడటం.   నాకు తెలిసి ఏ  రోజున కూడా ఇద్దరూ, ఫలానా వారికి ఆ వస్తువు  ఉంది మాకు లేదు అన్న అసంతృప్తి వ్యక్తం చేసిన జ్ఞాపకం లేదు.   తాతయ్య  దక్షిణ మధ్య రైల్వే లో చీఫ్ టికెట్ ఇనస్పెక్టర్ గా రిటైర్ అయ్యారు.  చేసిన ఉద్యోగం అంటే ఎనలేని గౌరవం తాతయ్యకి.  ఎవరు టికెట్ తీసుకోకపోయినా జరిమానా కట్టకపోతే ఊరుకునే వారు కాదు. జరిమానా డబ్బులు కట్టలేక ప్రయాణీకుల చేతుల్లో ఉన్న బంగారం అమ్మించిన ఘటనలు ఉన్నాయి. పైన చెప్పాను కదా బిట్రగుంట వారికి ఇంకొక  ‘ప్రత్యేకమైన ప్రత్యేకత’ ఉంది అని.అది ఏంటంటే  బిట్రగుంట నుంచి నెల్లూరు, కావలి కి రైలు లో ప్రయాణించేవారు ఎట్టి పరిస్థితి లోను టికెట్  కొనరు.  రైలు అంటే చాలు అది బిట్రగుంట కే సొంతం అన్న ధోరణి లో ఉంటారు. అలాంటిది, ఈయన బండి లో టికెట్ చెక్ చేయటానికి వస్తున్నారు అంటే , కొంత మంది భయపడి ప్రయాణం ఆపుకునేవారు.  ఆయన రిటైర్ అయ్యాక కూడా ఆయన్ని చూసి భయపడి తప్పుకునే వారు !!  ఇక మా  అమ్మమ్మ..   అటువంటి అపురూపమైన అమ్మమ్మ ఎవరికీ ఉండదేమో అన్పిస్తుంది నాకు !!  ఇంటికి వచ్చిన ప్రతి వారినీ  ఆప్యాయం గా పలకరించడం తప్ప ఈ రోజుల్లో వినపడే ‘ఇగో’ అనే పదానికి అర్ధం తెలీదు అమ్మమ్మకి.  అమ్మమ్మ, ఆవిడ  జీవితం  గురించి చెప్పడానికి  ఒక పోస్టు చాలదు.

IMG_1540

…ఈ జ్ఞాపకాలు నెమరు వేసుకుంటున్న కొద్దీ , తాతయ్య తెచ్చిన మావిడిపళ్ళతో  రసం వేసి, అమ్మమ్మ కలిపి పెట్టిన కమ్మటి తీయని పెరుగన్నం లాగా ఉంటాయి. చిన్న చిన్న వాటికే పెద్ద సంతృప్తి  పొందే ఆ కమ్మటి రోజులే వేరు !!